Alisher Navoiyning «Xamsa» asari: tarkibi va g'oyaviy-badiiy xususiyatlari

ReferatFilologiya

Quyida shu mavzuda referat uchun namunaviy reja, tayyor kirish qismi, yozish bo'yicha maslahatlar va adabiyotlar ro'yxati. To'liq ishni (titul, mundarija, boblar, xulosa) Word faylda olish uchun pastdagi tugmani bosing.

📄 To'liq ishni olish

Reja

  1. Kirish
  2. Xamsachilik an'anasi: Nizomiy Ganjaviy, Xusrav Dehlaviy va Abdurahmon Jomiy
  3. «Xamsa»ning yaratilish tarixi va tarkibi
  4. «Hayrat ul-abror»: falsafiy-ta'limiy doston
  5. «Farhod va Shirin» va «Layli va Majnun»: ishq va komil inson talqini
  6. «Sab'ai sayyor» va «Saddi Iskandariy»: odil hukmdor g'oyasi
  7. Xulosa
  8. Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

Alisher Navoiy (1441–1501) o'zbek mumtoz adabiyotining eng yirik vakili bo'lib, uning «Xamsa» asari turkiy adabiyotning eng mashhur yodgorliklaridan biri hisoblanadi. «Xamsa» arabcha «beshlik» ma'nosini anglatadi va besh dostondan iborat yaxlit majmuani bildiradi. Bu asar Navoiy ijodining cho'qqisi va uning dunyoqarashini eng to'liq aks ettirgan manbadir. «Xamsa»ni o'rganish mumtoz adabiyotning poetik tizimi, tasavvufiy ramzlar va o'sha davr ijtimoiy qarashlarini tushunish uchun ham kalit vazifasini bajaradi.

Xamsachilik an'anasi XII asrda ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviyning fors tilida yozgan besh dostoni bilan boshlangan. Keyinchalik Xusrav Dehlaviy va boshqa shoirlar bu an'anani davom ettirgan, Navoiyning zamondoshi va do'sti Abdurahmon Jomiy ham shu yo'nalishda ijod qilgan. Navoiy esa xamsani birinchi bo'lib turkiy tilda yaratib, salaflari mavzularini yangi mazmun bilan boyitdi. Asar 1483–1485-yillarda yozilgan va beshta dostondan tashkil topgan: «Hayrat ul-abror», «Farhod va Shirin», «Layli va Majnun», «Sab'ai sayyor» va «Saddi Iskandariy».

Dostonlarning har biri alohida mavzuga bag'ishlangan bo'lsa-da, ular umumiy g'oya bilan bog'langan. «Hayrat ul-abror»da axloq, iymon, saxovat va adolat haqidagi falsafiy qarashlar maqolatlar va hikoyatlar orqali bayon etiladi. «Farhod va Shirin»da Navoiy an'anaviy syujetni o'zgartirib, Farhodni bunyodkor, ilm va hunar egasi sifatida bosh qahramonga aylantiradi. «Layli va Majnun»da pok ishq fojiasi, «Sab'ai sayyor»da hukmdorning ma'naviy kamoloti, «Saddi Iskandariy»da esa odil va donishmand shoh obrazi markazda turadi. Barcha dostonlarda adolat, insonparvarlik, ilm va mehnatni ulug'lash g'oyalari yetakchilik qiladi, hikoyatlar orqali esa axloqiy xulosalar beriladi.

Mazkur referatning maqsadi «Xamsa»ning tarkibi, yaratilish sharoiti va g'oyaviy-badiiy xususiyatlarini yaxlit tarzda yoritishdir. Vazifalar: xamsachilik an'anasini qisqacha tavsiflash; har bir dostonning asosiy mazmuni va g'oyasini ko'rsatish; Navoiyning salaflaridan farqli yangiliklarini aniqlash; asarning o'zbek adabiyoti tarixidagi o'rnini baholash.

Yozishda nimaga e'tibor berish kerak

  • Doston matnidan iqtibos keltirganda Navoiy «Mukammal asarlar to'plami»ning tegishli tomi va betini ko'rsating; internetdagi tekshirilmagan matnlardan foydalanmang.
  • Navoiyning salaflardan farqini aniq misol bilan ko'rsating: masalan, Nizomiyda Xusrav markazda tursa, Navoiyda Farhod bosh qahramon.
  • Beshala dostonni bir xil hajmda qayta hikoya qilmang; tanlangan 1–2 doston chuqurroq tahlil qilinsa, ish ancha kuchli chiqadi.
  • Sh. Sirojiddinov va A. Erkinov tadqiqotlari «Xamsa» manbalari va talqinlari bo'yicha asosiy ilmiy tayanch hisoblanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to'plami. 20 tomlik. 7–11-tomlar («Xamsa»). — Toshkent: Fan, 1990–1993.
  2. Sirojiddinov Sh. Alisher Navoiy: manbalarning qiyosiy-tipologik, tekstologik tahlili. — Toshkent: Akademnashr, 2011. — 326 b.
  3. Is'hoqov Yo. Navoiy poetikasi. — Toshkent: Fan, 1983.
  4. Rustamov A. Navoiyning badiiy mahorati. — Toshkent: G'afur G'ulom nomidagi nashriyot, 1979.
  5. Erkinov A. Alisher Navoiy «Xamsa»si talqinining XV–XX asr manbalari: Filol. fanlari doktori ... diss. — Toshkent, 1998.
  6. Бертельс Е. Э. Избранные труды. Навои и Джами. — Москва: Наука, 1965.
  7. Jo'raqulov U. Chronotope poetics in Alisher Navoi's «Khamsa». Monograph. — Tashkent: Turon-iqbol, 2017. — 206 p.

To'liq ishni olish

Hujjatchi shu mavzuda referatni to'liq yozadi: titul varag'i, mundarija, boblar, xulosa va adabiyotlar — Word va PDF faylda. Hajm va talablaringizni botda aytasiz. Birinchi ish (20 betgacha) — 5 000 so'm.

📄 To'liq ishni olish

O'xshash mavzular