Turkistonda jadidchilik harakati: g'oyalari, namoyandalari va faoliyati
Quyida shu mavzuda referat uchun namunaviy reja, tayyor kirish qismi, yozish bo'yicha maslahatlar va adabiyotlar ro'yxati. To'liq ishni (titul, mundarija, boblar, xulosa) Word faylda olish uchun pastdagi tugmani bosing.
📄 To'liq ishni olishReja
- Kirish
- Jadidchilikning vujudga kelish sabablari va Ismoilbek Gaspirali ta'siri
- Usuli jadid maktablari va ta'lim islohoti
- Jadid matbuoti va milliy teatrning shakllanishi
- Mahmudxo'ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov va Abdurauf Fitrat faoliyati
- 1917-yildan keyingi siyosiy faoliyat va jadidlarning qatag'on qilinishi
- Xulosa
- Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
XIX asrning ikkinchi yarmida Turkiston Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinib, mustamlaka boshqaruviga bo'ysundirildi. Mahalliy jamiyatda ta'lim tizimining eskirganligi, iqtisodiy qoloqlik va siyosiy huquqsizlik chuqur ijtimoiy muammolarni keltirib chiqardi. Ana shunday sharoitda XIX asr oxiri va XX asr boshlarida ma'rifatparvar ziyolilarning "jadidlar" (arabcha "yangi" so'zidan) deb nom olgan harakati shakllandi.
Harakatning g'oyaviy manbalaridan biri Qrim tatar ma'rifatparvari Ismoilbek Gaspirali tomonidan ilgari surilgan "usuli savtiya", ya'ni tovush usulidagi o'qitish tizimi edi. Turkistonda yangi usul maktablari ochildi, ularda savod o'rgatish bilan birga dunyoviy fanlar ham o'qitila boshlandi. Jadidlar gazeta va jurnallar chiqardi, darsliklar yozdi, milliy teatrga asos soldi. Mahmudxo'ja Behbudiyning "Padarkush" dramasi o'zbek teatrining ilk namunalaridan biri hisoblanadi.
Harakatning yirik namoyandalari qatoriga Mahmudxo'ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Ubaydulla Xo'jayev va boshqalar kiradi. 1917-yildagi inqilobiy voqealardan so'ng jadidlar siyosiy faoliyatga faol qo'shildi, Qo'qonda e'lon qilingan Turkiston muxtoriyatining tashkil etilishida ishtirok etdi. Biroq muxtoriyat 1918-yil boshida kuch bilan tugatildi, keyingi o'n yilliklarda esa jadidlarning aksariyati sovet hokimiyati tomonidan qatag'on qilindi. Sovet davrida jadidlar uzoq vaqt "burjua millatchilari" sifatida qoralanib, ularning asarlari taqiqlangan edi. Mustaqillik yillarida jadidlarning merosi qayta o'rganila boshlandi, ularning asarlari qayta nashr etildi va harakat milliy uyg'onish davrining muhim sahifasi sifatida tadqiq etilmoqda. Shu sababli mavzu bugungi tarixshunoslikda eng dolzarb yo'nalishlardan biriga aylangan.
Referatning maqsadi Turkistondagi jadidchilik harakatining vujudga kelishi, asosiy g'oyalari va faoliyat yo'nalishlarini yoritishdir. Vazifalar: harakatning ijtimoiy-tarixiy sabablarini aniqlash; usuli jadid maktablarining ta'lim tizimidagi o'rnini ko'rsatish; matbuot va teatr faoliyatini tavsiflash; yetakchi namoyandalarning qarashlarini tahlil qilish; harakatning tarixiy ahamiyatini baholash. Ishda jadidlarning o'z asarlari hamda A. Xolid kabi zamonaviy tadqiqotchilarning ishlari asos qilib olinadi.
Yozishda nimaga e'tibor berish kerak
- Jadidlar haqida yozganda ularning o'z asarlaridan (Behbudiy maqolalari, Fitratning "Munozara"si, Avloniyning "Turkiy guliston yoxud axloq" asari) to'g'ridan-to'g'ri foydalaning: bu ishning ilmiy qiymatini oshiradi.
- Jadidlar va qadimchilar o'rtasidagi bahsni faqat "ilg'or va qoloq" tarzida soddalashtirmang, har ikki tomonning dalillarini ko'rsating.
- Sovet davrida nashr etilgan adabiyotlarda jadidlarga berilgan baholar mafkuraviy ekanini hisobga oling va mustaqillik davri tadqiqotlari bilan solishtiring.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. — Berkeley: University of California Press, 1998.
- Khalid A. Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. — Ithaca: Cornell University Press, 2015.
- Behbudiy M. Tanlangan asarlar / Nashrga tayyorlovchi B. Qosimov. — Toshkent: Ma'naviyat, 1997. — 231 b.
- Qosimov B. Milliy uyg'onish: jasorat, ma'rifat, fidoyilik.
- O'zbekistonning yangi tarixi. Birinchi kitob: Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida. — Toshkent, 2000.
To'liq ishni olish
Hujjatchi shu mavzuda referatni to'liq yozadi: titul varag'i, mundarija, boblar, xulosa va adabiyotlar — Word va PDF faylda. Hajm va talablaringizni botda aytasiz. Birinchi ish (20 betgacha) — 5 000 so'm.
📄 To'liq ishni olishO'xshash mavzular
- O'zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining qo'lga kiritilishiTarix · referat
- O'zbekiston hududidagi qadimgi davlatlar: Baqtriya, So'g'diyona va XorazmTarix · mustaqil ish
- Shayboniylar davlati: Movarounnahrning zabt etilishi va Abdullaxon II davriTarix · mustaqil ish
- Somoniylar davlati: tashkil topishi, boshqaruvi va madaniyati (IX-X asrlar)Tarix · referat
- Adabiy turlar va janrlar: epos, lirika, dramaFilologiya · referat
- Immunitet va uning turlari: tug'ma va orttirilgan himoya mexanizmlariTibbiyot va biologiya · referat